Cynefin 4 - Sut gall y celfyddydau helpu i ehangu mynediad at fuddion y cysylltiad â natur?

Emily van de Venter, Ymgynghorydd ym maes Iechyd y Cyhoedd ac yn Gyfarwyddwr Gwella Iechyd Dros Dro gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru

Mae Emily van de Venter yn Ymgynghorydd ym maes Iechyd y Cyhoedd ac yn Gyfarwyddwr Gwella Iechyd Dros Dro gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae wedi gweithio ym maes Iechyd y Cyhoedd ers dros 15 mlynedd. Er bod ei phrofiad yn eang, mae’n arbenigo mewn dulliau poblogaeth o hybu iechyd meddwl a llesiant, a lleihau anghydraddoldebau, gan adeiladu ar yr arbenigedd a enillodd drwy ei gradd BSc mewn Niwrowyddoniaeth a’i gradd MSc mewn Iechyd y Cyhoedd. Mae’n gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru, y GIG a phartneriaid y tu allan i’r sector iechyd i gefnogi’r gwaith o weithredu Strategaeth Iechyd Meddwl a Llesiant Cymru, 2025–2035.

Mae Emily yn arwain rhaglen Hapus, sy’n ceisio ysbrydoli a galluogi pobl i weithredu i wella eu llesiant meddyliol. Mae’r rhaglen yn defnyddio dull sy’n seiliedig ar seicoleg gadarnhaol i ysgogi gweithredu ar lefel unigolion a chymunedau er mwyn diogelu a gwella llesiant meddyliol.

Yn ystod pandemig COVID-19, arweiniodd Emily y gwaith o atal a rheoli achosion o’r haint mewn gweithleoedd o fewn ardal awdurdod lleol yn Lloegr. Rhoddodd y rôl hon gipolwg iddi ar ffyrdd o weithio mewn amrywiaeth o fusnesau, a chyfle iddi weld ymroddiad busnesau i ddiogelu iechyd a llesiant eu gweithwyr.

Yr Athro David Sheffield, Athro Seicoleg ym Mhrifysgol Derby, Seicolegydd Iechyd Cofrestredig 

Mewn gyrfa sy’n rhychwantu dros dri degawd yn y DU ac UDA, mae ei ymchwil wedi canolbwyntio’n drwm ar y croestoriad rhwng seicoleg ddynol, iechyd corfforol a’r amgylchedd. Mae’n ymchwilydd blaenllaw ym maes cysylltedd natur, yn edrych ar sut mae perthynas seicolegol pobl gyda byd natur yn effeithio ar eu hiechyd a’u llesiant fel rhan o Grŵp Ymchwil Cysylltedd Natur Derby. Mae ei waith yn canolbwyntio ar Lesiant Seicolegol, yn benodol datblygu ymyriadau sy’n symud y tu hwnt i amlygiad syml i natur i feithrin cysylltiadau dwys, emosiynol sy’n gwella iechyd meddwl. Ers dechrau ei PhD yn 1991, mae wedi cynnal diddordeb yn y ffordd y mae amgylcheddau cymdeithasol a ffisegol yn effeithio ar ffisioleg, gwybyddiaeth, iechyd ac ymddygiad. 

Megan Cumming, Ymchwilydd PhD mewn Seicoleg Amgylcheddol ym Mhrifysgol Abertawe

Mae Megan yn astudio’r berthynas rhwng llif seicolegol ac amgylcheddau ffisegol. Gan dynnu ar ei phrofiad yn ddylunydd pensaernïol, tyfwr blodau a garddwr amatur, mae ganddi ddiddordeb mewn defnyddio’r celfyddydau creadigol fel dull ymchwil a ffordd o ailgysylltu pobl â natur. Mae’n aelod o’r Grŵp Ymchwil Llesiant Cynaliadwy ym Mhrifysgol Abertawe a Chanolfan Deall Ffyniant Cynaliadwy Prifysgol Surrey. 

Isla Horton, Cyfarwyddwr a chyd-sylfaenydd Tyfu Caerdydd

Elusen llawr gwlad yw Tyfu Caerdydd a sefydlwyd yn 2015 i greu a chynnal gerddi cymunedol. A hithau’n weithiwr ieuenctid a chymuned gyda thros 30 mlynedd o brofiad yn y trydydd sector, mae Isla wedi treulio bron i ddau ddegawd yn byw ac yn gweithio yn Nhrelái yng ngorllewin Caerdydd. Mae Tyfu Caerdydd yn defnyddio dull yn seiliedig ar asedau i herio anghydraddoldebau trefol a gwella iechyd a llesiant lleol drwy arddio cymunedol - cysylltu pobl â natur ac â’i gilydd. Mae’r elusen yn meithrin y sgiliau a’r diddordebau sydd gan bobl leol sy’n cael trafferth gyda’u hiechyd meddwl a’u llesiant, unigrwydd ac ynysu, gan gydweithio i drawsnewid lleiniau o dir trefol yn hybiau natur bywiog. Wrth i’r gerddi dyfu, felly hefyd y bobl.  Mae’r gweithrediadau’n rhychwantu tri phrif lif gwaith: Iechyd a Llesiant, Addysg, Mentora/ymgynghori. Tyfu’n Dda yw prosiect presgripsiynu cymdeithasol Tyfu Caerdydd sy’n rhedeg drwy’r flwyddyn mewn partneriaeth gyda chlystyrau gofal sylfaenol lleol. Drwy sesiynau wythnosol a gaiff eu hwyluso gan dîm staff sy’n arbenigo mewn garddwriaeth therapiwtig gymdeithasol, mae cleifion a phobl leol yn cael eu hatgyfeirio, neu’n hunangyfeirio at erddi cymunedol i wella eu llesiant. I gefnogi’r rheini nad ydyn nhw’n dymuno garddio yn yr awyr agored yn ystod y gaeaf, mae’r chwaer brosiect Tyfu’n Dda Creadigol yn dod â natur dan do rhwng mis Tachwedd a mis Chwefror, gan gysylltu cyfranogwyr drwy gelfyddydau a chrefftau wedi’u hysbrydoli gan natur. I gael rhagor o wybodaeth ewch i: Tyfu Caerdydd  

Claire Terry, Swyddog Prosiect, Tyfu Caerdydd

Mae hi’n helpu i gyflwyno prosiect Tyfu’n Dda Creadigol dros y gaeaf ac yn arwain ar waith gwerthuso a datblygu’r sefydliad. Yn ddiweddar mae hyn wedi cynnwys gweithio ar gymhwysedd diwylliannol yn yr elusen a’i symud at ddod yn wasanaeth ystyriol o drawma. Mae’n Therapydd Galwedigaethol gyda 26 mlynedd o brofiad, gyda’r 12 mlynedd diwethaf mewn gwaith yn seiliedig ar natur sy’n cyd-fynd â Garddwriaeth Gymdeithasol a Therapiwtig. Ers dechrau’r 1900au, mae Therapyddion Galwedigaethol wedi helpu pobl i ymgysylltu â gweithgareddau ystyrlon sy’n cyfoethogi eu bywydau; gan greu hunaniaeth, cysylltedd ag eraill a meithrin ymdeimlad o berthyn. Mae gwreiddiau’r proffesiwn mewn gweithgareddau creadigol, crefftau a garddio wedi bod yn ysbrydoliaeth i’w sgiliau proffesiynol o ymgysylltu, adsefydlu ac adferiad ar hyd y sbectrwm oedran, cam bywyd ac anghenion iechyd a llesiant. Mae cyswllt gyda natur wedi pontio ei bywyd proffesiynol a phersonol, ac mae gweithio gyda deunyddiau naturiol wedi dod yn rhywbeth mae’n ei wneud er ei llesiant ei hun dros y blynyddoedd, drwy glai, tecstilau ac yn fwy diweddar gwaith coed gwyrdd. Mae amgylchedd natur, hyd yn oed mewn ardaloedd trefol dwys, yn cynnig seibiant a rheolaeth i lawer ynghyd â chyfle i weithio mewn partneriaeth gyda natur.

Melanie Wotton, Rheolwr Prosiect Celfyddydau mewn Iechyd, Tîm Celfyddydau a Threftadaeth Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe  

Mae Melanie yn angerddol ynghylch manteision ac effaith enfawr y celfyddydau mewn iechyd, mewn ysbytai ac yn ein cymunedau. Mae Melanie wedi gweithio yn y sector ers 2012, fel artist comisiwn, fel Cydlynydd Oriel yr Aelwyd yn Ysbyty Athrofaol Llandochau ac fel cydlynydd celfyddydau mewn iechyd ers 2019. Mae ffocws diweddar y rhaglen celfyddydau mewn iechyd yn cynnwys cyflwyno gweithgarwch integredig creadigol yn seiliedig ar fwyd a natur i blant a phobl ifanc mewn cymunedau sy’n profi lefelau uchel o amddifadedd lluosog yn rhanbarth Abertawe, Castell Nedd Port Talbot, a hefyd cyflwyno rhaglen Dawnsio i Iechyd yng Nghlwstwr Afan.  

Steffan Jones Hughes

TBA

Claire Bailey, Prif Swyddog Gweithredol, Amser i Siarad

Elusen iechyd meddwl fach yn y gogledd yw Amser I Siarad sy’n cynnig cymorth un i un, grwpiau therapiwtig, a chymorth llesiant mewn cymunedau lleol. Chwaraeodd Clare ran flaenllaw yn sefydlu a datblygu gwasanaethau ledled Ynys Môn a Gwynedd, gan greu cymorth hygyrch mewn lleoliadau cymunedol dydd i ddydd a goruchwylio symud y sefydliad i Galeri, Caernarfon. Mae Clare yn eiriolwr angerddol dros rôl creadigrwydd mewn iechyd meddwl a llesiant, ac mae wedi hyrwyddo defnydd o’r celfyddydau i fynd i’r afael â stigma, mwyhau profiad bywyd, a chreu cyfleoedd ar gyfer cysylltu ac ymadfer. Dechreuodd ei hymrwymiad i ddulliau’n seiliedig ar y celfyddydau gyda phrosiect cymunedol i greu ffilm yn 2006 ac ers hynny mae wedi siapio llawer o fentrau llesiant arloesol y sefydliad. Ochr yn ochr â’i rôl arwain, mae Clare yn gwnselydd cymwysedig ac yn cyflwyno amrywiaeth o raglenni hyfforddi iechyd meddwl, gan gynnwys ASIST (Applied Suicide Intervention Skills Training). Mae hi hefyd yn gweithio fel artist, yn bennaf mewn ffotograffiaeth a ffilm, ac mae’n credu’n gryf yng ngrym mynegiant creadigol i wella llesiant, meithrin gwydnwch a rhoi llais i bobl.
 

Tracy Pallant

TBA

Ami Marsden, cerflunydd ac artist ym maes celf a chymdeithas.

Mae Ami Marsden yn gerflunydd ac yn artist sy’n gweithio ym maes celf a chymdeithas. Mae ei gwaith yn canolbwyntio’n bennaf ar arferion celf sy’n ymgysylltu â chymunedau, prosiectau cymunedol ac ymgysylltu â’r cyhoedd. Mae’n cydweithio’n agos â chynghorau lleol, ysgolion cynradd ac uwchradd, a chyrff cyhoeddus i ddatblygu gosodiadau celf addysgol sy’n benodol i leoliadau penodol. Mae ei gwaith yn canolbwyntio ar amgylcheddau lleol, natur, a’n cysylltiad a’n perthynas â’r byd naturiol.