Cynefin 3 - Sut gall y celfyddydau gyfrannu at Atal Afiechyd?
Gwybodaeth Lleoliad a Theithio
Bywgraffiadau cyfranwyr
Chris Ryan, Cyfarwyddwr Arts Care Gofal Celf (ACGC)
Mae ACGC yn cyflwyno rhaglenni celf cyfranogol ledled gorllewin Cymru, gyda phrofiad arbennig o weithio yn y sectorau iechyd, llesiant a gofal cymdeithasol. Mae Chris wedi treulio’r rhan fwyaf o’i fywyd gwaith yn y sector gwirfoddol, ar ôl gweithio’n flaenorol mewn datblygu cymunedol yng nghwm Gwendraeth, sir Gaerfyrddin ac i ddwy elusen genedlaethol fawr yn datblygu cyfleoedd hamdden a chyflogaeth i oedolion ag anawsterau dysgu/niwroamrywiaeth. Mae Chris, sydd â gradd mewn Cerddoriaeth, yn parhau i berfformio a dysgu’n rheolaidd mewn amrywiol idiomau cerddorol.
Eleanor Shaw, People Speak Up
Dechreuodd Eleanor ei gyrfa fel ymarferydd celfyddydau cymunedol, yn gweithio’n genedlaethol ac yn rhyngwladol. Am 15 mlynedd, bu’n gweithio ac yn rheoli timau yn y sector addysg bellach yn y Celfyddydau Perfformio, a’i hangerdd bob amser yn cefnogi lleisiau anghofiedig. Yn 2013, yn ystod cyfnod anodd yn ei bywyd, daeth o hyd i’r grym a geir mewn adrodd straeon hunangofiannol ac ar yr adeg honno fe newidiodd gyfeiriad yn bersonol ac yn broffesiynol gan ailafael mewn celfyddydau cymunedol drwy greu menter gymdeithasol: People Speak Up: menter celfyddydau, iechyd a llesiant yn ne orllewin Cymru. Cenhadaeth Eleanor yw datblygu ac amrywio drwy weithredu cymdeithasol a newid cymdeithasol, yn gweithio gyda phobl greadigol a sefydliadau eraill sy’n rhannu gwerthoedd tebyg, eiriol dros y celfyddydau ac iechyd a chefnogi’r lleisiau anghofiedig hynny drwy gasglu straeon ac adrodd straeon.
Eleri D’Arcy, Rheolwr Clinigol Arweiniol, Ansawdd, Diogelwch a Gwella
Therapydd Galwedigaethol gyda thros ugain mlynedd o brofiad clinigol yn y GIG yw Eleri D'Arcy. Fe’i penodwyd yn Arweinydd Atal Cwympiadau Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe yn 2019, ac mae hefyd yn cadeirio’r Grŵp Cenedlaethol ar gyfer Atal Cwympiadau a Gweithgaredd Diogelach Cleifion Mewnol. Mae Eleri’n angerddol ynghylch gwella ansawdd ac atal ac mae bellach yn gweithio ym maes Ansawdd, Diogelwch a Gwella, yn rheoli portffolio amrywiol sy’n cynnwys y Celfyddydau mewn Iechyd, Gwasanaethau Gwirfoddolwyr, Gwasanaethau Gofal Ysbrydol, Gofal yn Dilyn Marwolaeth, y Gymraeg, a Sicrhau Ansawdd.
Hamaad Ahmad Khan, Cydymaith Datblygu Rhyngwladol yn yr Academi Genedlaethol ar gyfer Presgripsiynu Cymdeithasol
Fel ymchwilydd iechyd byd-eang a myfyriwr meddygaeth yn gweithio ar y croestoriad rhwng ymarfer clinigol a pholisi iechyd, a Chydymaith Datblygu gyda’r Academi Genedlaethol ar gyfer Presgripsiynu Cymdeithasol (Canolfan Gydweithredol yr WHO), mae’n arwain astudiaeth gyda 40+ o wledydd ar gyflwyno presgripsiynu cymdeithasol a hefyd yn awdur arweiniol Social Prescribing Around the World. Ef yw sefydlydd a chyflwynydd y podlediad Medicine Unheard, mae’n cyd-arwain y modiwl presgripsiynu cymdeithasol yng Ngholeg Imperial Llundain, ac mae wedi cyhoeddi yn The Lancet. Ymhlith ein anrhydeddau mae Gwobr Ryngwladol Hillary am Arweinyddiaeth mewn Iechyd a Gofal a chydnabyddiaeth gan yr HSJ sy’n ei osod ymhlith y bobl BAME mwyaf dylanwadol ym maes iechyd.
Kathryn Lambert, Pennaeth y Celfyddydau ac Iechyd Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
Daw Kathryn â thros 20 mlynedd o brofiad o weithio yn sector y celfyddydau ac yn agos i 5 mlynedd mewn gofal iechyd. Arweiniodd Kathryn ar gyd-greu a chyhoeddi Siarter arloesol Hywel Dda ar y Celfyddydau ac Iechyd; adduned gyhoeddus i ymgorffori’r celfyddydau yng ngwaith y Bwrdd Iechyd i wella iechyd a llesiant a hyrwyddo adferiad a gwellhad, am y tro cyntaf yng Nghymru. Mae Kathryn yn rhan o dîm cenedlaethol o arweinwyr y Celfyddydau ac Iechyd, un ym mhob bwrdd iechyd yng Nghymru, a gefnogir gyda Memorandwm o Gyd-ddealltwriaeth rhwng Cyngor Celfyddydau Cymru a Chonffederasiwn GIG Cymru, gydag ymrwymiad i osod y celfyddydau wrth galon trawsnewid gwasanaethau.
Katie Bennett, Dawnsio i Iechyd Artist
Mae Katie Bennett yn Artist Dawnsio i Iechyd ac wedi derbyn hyfforddiant Hyfforddwr Sefydlogrwydd Osgo Arbenigol. Mae hi hefyd yn athro yoga profiadol. Daw â symud creadigol ac atal cwympiadau’n seiliedig ar dystiolaeth ynghyd i gefnogi cydbwysedd, cryfder, symudedd a hyder. Ar hyn o bryd mae Katie’n arwain rhaglen Dawnsio i Iechyd ym Mhort Talbot mewn partneriaeth gyda Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, gan ddefnyddio dawns i wneud symud yn bwrpasol ac yn ddifyr.
Marie Brousseau Navarro Dirprwy Gomisiynydd a Chyfarwyddwr Iechyd, Swyddfa Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol Cymru
Marie sydd wedi drafftio ac sy’n arwain cenhadaeth iechyd a llesiant y Comisiynydd i hwyluso trawsnewidiad yn y ffordd rydym ni’n cadw pobl yn iach, gyda ffocws cryfach ar atal a’r tymor hir. Mae hyn er mwyn helpu cyrff cyhoeddus i weithio gyda’i gilydd i fynd i’r afael ag achosion gwaelodol afiechyd, ymdrin ag anghydraddoldebau iechyd a chynyddu buddsoddiad mewn atal. Marie yw cyfreithiwr y tîm ac mae’n cymryd rhan yn yr holl brosiectau allweddol. Helpodd i sefydlu’r swyddfa yn 2016 gyda’r Comisiynydd cyntaf. Fel Dirprwy Gomisiynydd ers 2021 a chyn Brif Swyddog Gweithredu, mae hi’n gwneud yn siŵr fod Swyddfa Comisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol yn cyflawni’r gwaith angenrheidiol ac yn gweithredu mor effeithlon a chynaliadwy â phosibl. Mae Marie yn ‘Gymraes fabwysiedig’ sy’n wreiddiol o Ffrainc ac sy’n byw yng Nghymru ers dros 25 mlynedd.
Nerys Edmonds, Arweinydd Arbenigol Iechyd Cyhoeddus, Tîm Iechyd Cyhoeddus Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe
Hyfforddodd Nerys yn wreiddiol yn Nyrs Iechyd Meddwl ac mae wedi bod ag angerdd dros wella iechyd a llesiant meddwl drwy gydol ei gyrfa. Ers 2000, mae wedi gweithio ym maes iechyd y cyhoedd yng Nghymru a Lloegr yn y GIG, llywodraeth leol a’r trydydd sector gyda ffocws ar hyrwyddo iechyd a llesiant meddwl a lleihau anghydraddoldebau iechyd. Mae hyn wedi cynnwys gwaith ar atal hunanladdiad, hyrwyddo llesiant meddwl gydol oes, ymyraethau’n seiliedig ar natur, presgripsiynu cymdeithasol, newid yn yr hinsawdd, yr ymateb i COVID-19, cynllunio gofodol, ac Asesu Effaith ar Iechyd. Hi yw awdur y Mental Well-being Impact Assessment Toolkit (2011) ac mae wedi gweithio gyda nifer o sefydliadau celfyddydol i asesu eu heffaith ar lesiant meddwl. Dros y ddwy flynedd ddiwethaf mae Nerys wedi gweithio gyda phartneriaid lleol yng Nghastell Nedd a Phort Talbot ar Asesiad o Effaith Trawsnewidiad Dur Tata ar Iechyd, yn edrych ar yr effaith ar iechyd, llesiant ac anghydraddoldebau cymunedol.
Rhian Rees, Uwch Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus Cofrestredig, Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
Mae gan Rhian dros 35 mlynedd o brofiad yn gweithio ar draws sefydliadau i ddatblygu a chyflwyno rhaglenni i grwpiau wedi’u targedu. Mae ei meysydd gwaith yn cynnwys Model Cymdeithasol ar gyfer Iechyd a Llesiant, Celfyddydau ac Iechyd, a gweithio gyda Chlystyrau Meddygon Teulu Ceredigion ac is-grwpiau’r Bwrdd Gwasanaethau Cyhoeddus. Mae ganddi ddiddordeb mewn gwyddor ymddygiadol, cydraddoldeb a phopeth sy’n ymwneud â chyfranogi ac integreiddio ar gyfer effeithiolrwydd ac effeithlonrwydd.
Rosie Dow, Pennaeth Celfyddydau, Iechyd a Llesiant, Cyngor Celfyddydau Cymru
Ers mis Tachwedd 2025, mae Rosie wedi bod yn goruchwylio rhaglen genedlaethol amrywiol o gyllid a chymorth i’r sector yng Nghymru. Mae ganddi gefndir cyfoethog mewn rolau arweinyddiaeth uwch, gan gynnwys Rheolwr Ymgysylltu ac Arweinydd Strategol ar gyfer Grŵp Ymchwil Ymddygiadol Cymdeithasol UCL, sy’n Ganolfan Gydweithredol yr WHO ar gyfer y Celfyddydau ac Iechyd; Rheolwr Rhaglen (Celfyddydau ac Iechyd) yn Nesta, arwain rhaglen ymchwil ac arloesi £1m HARP (Iechyd Celfyddydau Ymchwil Pobl) a Chyfarwyddwr Interim gydag Ymchwil Iechyd Celfyddydau Breathe.
Sarah Griffith, Seicotherapydd Celf, Gwasanaeth Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc (CAMHS) Bae Abertawe
Mae Sarah yn gweithio gyda phlant, pobl ifanc a’u teuluoedd i’w helpu i oresgyn gofid a dod o hyd i ffyrdd newydd o ymdopi. Mewn sesiynau gyda phlant a phobl ifanc, mae Sarah yn defnyddio celf ochr yn ochr â siarad. Mae’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc i ddefnyddio celf i fynegi eu meddyliau a’u teimladau. Gallai hyn ddilyn profiadau anodd sy’n anodd siarad amdanyn nhw. Mae gan Sarah ddiddordeb mawr mewn datblygu ymarfer Celfyddydau mewn Iechyd a rhagor o gyfleoedd i blant, pobl ifanc ac oedolion i brofi buddion ymgysylltu â’r celfyddydau wrth ymadfer a hyrwyddo ffyrdd iachus o fyw gydol oes.
Jacob Rees Davies, Swyddog Ymchwil yng Nghanolfan Economeg Iechyd a Gwerthuso Meddyginiaethau (CHEME)
Mae Jacob yn Swyddog Ymchwil yng Nghanolfan Economeg Iechyd a Gwerthuso Meddyginiaethau (CHEME), Prifysgol Bangor. Mae gan Jacob radd Anrhydedd Dosbarth Cyntaf mewn Economeg o Brifysgol Caerdydd. Ar hyn o bryd mae'n gweithio tuag at PhD mewn Economeg Iechyd, gan asesu effaith dogni trwy aros yn y GIG ar berfformiad economaidd yn economi iechyd De Cymru.
Amy Davies, Prif Ymerferydd Iechyd Cyhoeddus, Iechyd Cyhoeddus Cymru
Amy brings expertise and insight into public health approaches that support wellbeing, prevention and community resilience. Her contribution helps shape conversations around responding to trauma, suicide and bereavements, and strengthening compassionate communities.
Rosie Dow, Pennaeth Celfyddydau ac Iechyd, Cyngor Celfyddydau Cymru
Nerys Evans, Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol
Hamaad Kahn, Cydymaith Datblygu Rhyngwladol yn yr Academi Genedlaethol ar gyfer Presgripsiynu Cymdeithasol (Canolfan Gydweithredol yr WHO)
Cadeirydd: Rosie Dow
Panelwyr:
- Marie Brousseau Navarro, Dirprwy Gomisiynydd a Chyfarwyddwr Iechyd, Swyddfa Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol
- Jacob Rees Davies, Ymchwilydd Iechyd, Prifysgol Bangor
- Nerys Edmonds, Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe
- Amy Davies, Iechyd Cyhoeddus Cymru
HARP (Rhaglen Atgyfeirio’r Celfyddydau Hywel Dda) Kathryn Lambert, Arweinydd Celfyddydau, BIPHDd a Rhian Rees, Uwch Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus BIPHDd
Dance to Health!/Iechyd Da-wns! Ffilm fer a gyflwynir gan Eleri D’Arcy
Ffynnu / Thrive – Arts & Minds Johan Skre, Arweinydd y Celfyddydau Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe a Sarah Griffith, Seicotherapydd Celf, CAHMS
Dan arweiniad Emily van de Venter, Iechyd Cyhoeddus Cymru a Rob Ashelford