Llwybr Atgyfeirio Celfyddydol Hywel Dda HARP
Authors(s), Creator(s) and Contributors: Kathryn Lambert, Pennaeth y Celfyddydau ac Iechyd, Rhian Rees, Uwch Ymarferydd Iechyd Cyhoeddus, Amy Campbell, Cydymaith Ymchwil
Publication Date: 06/03/2026
Categories: Cymraeg, Case Studies
Supporter(s)/Funder(s): Cyngor Celfyddydau Cymru Elusennau Hywel Dda
Partner(s): Gweithgor Rhagnodi Creadigol Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda Iechyd Cyhoeddus Cymru Ymchwil ac Arloesedd Tri Tech Arts4Wellbeing Arts Care Gofal Celf People Speak Up Span Arts Rhwydwaith Iechyd a Llesiant Celfyddydau Cymru Meddygfeydd - Meddygfa Coach an
Funder(s): Cyngor Celfyddydau Cymru Elusennau Hywel Dda
Hywel Dda Arts Referral Pathway
The Challenge
Creodd cyflyrau iechyd corfforol a meddyliol cronig, ynysu cymdeithasol, a phwysau cynyddol ar ofal sylfaenol angen clir am gymorth llesiant amgen. Gyda galw mawr am feddygon teulu a dewisiadau anghlinigol cyfyngedig, ceisiodd Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda ddull ataliol yn y gymuned sy’n cyd-fynd â pholisi cenedlaethol sy’n hyrwyddo ymyriadau cyfannol, anfeddygol. Datblygwyd HARP i fynd i’r afael ag unigrwydd, hyder isel, a mynediad cyfyngedig i gyfleoedd creadigol neu gymdeithasol drwy gynnig cymorth yn seiliedig ar y celfyddydau i bobl sy’n mynychu gwasanaethau meddygon teulu yn aml.
The Approach
Cyflwynodd HARP wyth bloc o wyth sesiwn gelfyddydol dwy awr ar draws Sanclêr yn Sir Gaerfyrddin, Llanbedr Pont Steffan yng Ngheredigion a Dinbych-y-pysgod yn Sir Benfro, dan arweiniad pedwar partner celfyddydol profiadol (People Speak Up, Arts Care Gofal Celf, Span Arts ac Arts4Wellbeing). Roedd y sesiynau’n cynnwys symud creadigol, collage, crosio, paentio gwydr a thrafodaeth grŵp, gydag ymweliadau gan weithwyr iechyd a lles proffesiynol i gyfeirio at gymorth pellach. Atgyfeiriwyd cyfanswm o 49 o gleifion a chymerodd 23 ran, gyda hyd at 12 o gyfranogwyr fesul grŵp. Darparodd artistiaid gefnogaeth, addasiadau hygyrchedd, a darpariaeth hyblyg - megis addasu amserau sesiynau, cynnig cyllid cludiant, a chaniatáu presenoldeb teulu lle roedd pryder yn rhwystr. Cynhyrchwyd sesiynau ar y cyd â phartneriaid iechyd, wedi’u halinio â Siarter Celfyddydau ac Iechyd Hywel Dda, a’u cefnogi drwy oruchwylio, cyfranogiad gwerthuso, a chynllunio ar y cyd. Roedd costau’r rhaglen yn cynnwys darparu artistiaid, llogi lleoliad, deunyddiau celf, cymorth a chydlynu trafnidiaeth, a ariannwyd gan Gyngor Celfyddydau Cymru, arian y Loteri ac Elusennau Hywel Dda.
The Impact
Gwerthuswyd HARP gan ddefnyddio dulliau cymysg, gan gyfuno PROMs (SWEMWBS a SWSWBS), cyfweliadau ansoddol a grwpiau ffocws gyda defnyddwyr gwasanaeth, partneriaid celfyddydol a staff gofal sylfaenol. Roedd y nifer gyfyngedig o setiau data meintiol llawn yn lleihau pŵer ystadegol, felly dim ond dangosol yw’r newidiadau lles bach. Fodd bynnag, dangosodd canfyddiadau ansoddol effeithiau cadarnhaol clir. Dywedodd y cyfranogwyr eu bod wedi lleihau unigrwydd, mwy o hyder a chymhelliant o’r newydd: “Mae’r sesiynau hyn wedi fy helpu i fynd allan o’r tŷ” a “Fe wnaethon ni glicio ac ymlacio’n llwyr.” Cryfhawyd cysylltiadau cymdeithasol, gyda chyfranogwyr yn ffurfio cyfeillgarwch ac yn ail-ymgysylltu â gweithgareddau creadigol a chymunedol. Roedd clinigwyr yn gweld HARP fel opsiwn gwerthfawr ar gyfer cleifion sy’n ynysig yn gymdeithasol neu’n bryderus, gydag un meddyg teulu yn nodi ei fod “wedi ei hachub ar bwynt o argyfwng.” Gwelodd partneriaid celfyddydol ymgysylltiad gwell pan oedd sesiynau'n hyblyg a phan oedd gweithwyr iechyd proffesiynol yn ymuno â gweithgareddau. Roedd effeithiau anfwriadol yn cynnwys mwy o ddiddordeb mewn gwirfoddoli a gwell ymddiriedaeth rhwng cleifion a gweithwyr iechyd proffesiynol.
Lessons Learned
Daeth gwersi clir i'r amlwg o gyflawni HARP. Gweithiodd darpariaeth hyblyg, artistiaid tosturiol a chymorth trafnidiaeth yn dda, gan helpu i leihau rhwystrau i gyfranogwyr. Roedd yr heriau'n cynnwys niferoedd atgyfeirio meddygon teulu, baich gwerthuso a chapasiti cyfyngedig. Y tro nesaf, bydd llwybrau atgyfeirio symlach, iaith werthuso gliriach a hyd rhaglen estynedig yn cael eu blaenoriaethu. Bydd y dysgu hwn yn arwain prosesau gwell, partneriaethau cryfach a darpariaeth fwy hygyrch yn y dyfodol.
The Legacy
Creodd HARP gysylltiad cymdeithasol parhaol, gwell hyder ac ymgysylltiad o'r newydd mewn gweithgareddau creadigol a chymunedol. Mynegodd y cyfranogwyr awydd i barhau, gydag un yn nodi bod y rhaglen wedi “ei hachub mewn argyfwng.” ac "Rwy'n ddiolchgar i (fy ngweithiwr iechyd proffesiynol am) fy arwain i fywyd mwy disglair". Mae dysgu o’r cynllun peilot bellach yn llywio cynlluniau ar gyfer rhaglenni hirach ac atgyfeiriadau symlach gan helpu i wreiddio dulliau iechyd creadigol ar draws Hywel Dda a chynnal buddion y tu hwnt i'r sesiynau.
Website and Social Media Links
Anghydraddoldebau Iechyd mewn Gofal Sylfaenol - Public Health Network Cymru
Contact Details
Https://tritech.nhs.wales/evaluation-reports
https://rhwydwaithiechydcyhoeddus.cymru/e-fwletin/anghydraddoldebau-iechyd-mewn-gofal-sylfaenol
/ (Tudalen 23 a 24)
https://biphdd.gig.cymru/gofal-iechyd/gwasanaethau-a-thimau/celfyddydau-ac-iechyd/
Tags: Atgyfeiriadau Celf Rhagnodi Creadigol Anghenion cymhleth Cyflyrau hirdymor Pryder ac unigedd Pobl sy'n mynychu'r meddyg teulu yn aml Ynysu Gwledig
