Cymuned Greadigol
Authors(s), Creator(s) and Contributors: Anne Evans, Prif Swyddog, Porthi Dre
Publication Date: 29/07/2026
Categories: Case Studies
Funder(s): Cyngor Celfyddydau Cymru, Comic Relief, WCVA
Introduction
Mae Cymuned Greadigol yn rhaglen bresgripsiwn cymdeithasol sy'n seiliedig ar y celfyddydau a ddatblygwyd gan Porthi Dre mewn partneriaeth â Chanolfan Gerdd William Mathias, Oriel CARN a phartneriaid gofal iechyd lleol. Wedi'i gyflwyno rhwng mis Chwefror a mis Ebrill 2026, archwiliodd y cynllun peilot atgyfeirio celfyddydau sut y gallai cyfranogiad creadigol dan arweiniad artistiaid gefnogi lles oedolion sy'n profi pryder, hwyliau isel, ynysu cymdeithasol a heriau lles eraill, gan lywio'r ddarpariaeth yn y dyfodol. Wedi'i chynllunio gan ddefnyddio adborth gan gleifion meddygon teulu lleol, cynigiodd y rhaglen weithdai celfyddydau gweledol, cerddoriaeth ac ysgrifennu creadigol a oedd yn adlewyrchu diddordebau, anghenion a dyheadau lleol. Dangosodd gwerthusiad annibynnol welliannau mewn lles, hyder, cysylltiad cymdeithasol ac ymgysylltiad creadigol, gan dynnu sylw at botensial presgripsiwn cymdeithasol sy'n seiliedig ar y celfyddydau o fewn gwasanaethau iechyd a lles ataliol.
Prif Sefydliad - Hwb Cymunedol Porthi Dre,
Partneriaid Iechyd - Meddygfeydd Hafan Iechyd a Waunfawr,
Partneriaid Creadigol - Canolfan Gerdd William Mathias (CGWM), Oriel CARN, Artisitiad ac Hwyluswyr - Marie-Claire Howorth, Iola Ynyr, Caroline Schofield, Zoe Lewthwaite, Chris Higson, Mary Thomas, Luned Rhys Parri, Nader Kohbodi
The Challenge
Datblygwyd Cymuned Greadigol mewn ymateb i bryderon ynghylch lles meddyliol yn y gymuned leol. Gan weithio'n agos gyda meddygfeydd teulu lleol, dosbarthodd Porthi Dre arolwg dwyieithog i ddeall anghenion lles lleol a diddordebau creadigol yn well. Nododd canlyniadau arolwg 215 o gleifion heriau gan gynnwys pryder, hwyliau isel a datgysylltiad cymdeithasol. Mynegodd llawer o ymatebwyr hefyd awydd am gyfleoedd i gysylltu ag eraill, ailymweld â diddordebau blaenorol ac ymgysylltu â gweithgareddau creadigol, gan gadarnhau'r galw am gefnogaeth hygyrch, anghlinigol yn y gymuned y tu allan i leoliadau gofal iechyd traddodiadol. Archwiliodd y prosiect a allai gweithgaredd creadigol dan arweiniad artistiaid, a gyflwynir trwy ddull rhagnodi cymdeithasol, wella lles, cryfhau cysylltiad cymdeithasol a meithrin hyder, wrth gynhyrchu tystiolaeth i lywio darpariaeth lles yn y gymuned yn y dyfodol.
The Approach
Cyflwynwyd deunaw sesiwn greadigol rhwng mis Chwefror a mis Ebrill 2026 yn Hwb Cymunedol Porthi Dre, Caernarfon. Ymgysylltodd y peilot â 54 o gyfranogwyr unigryw, rhwng eu hugeiniau a'u nawdegau, drwy weithgareddau celfyddydau gweledol, cerddoriaeth ac ysgrifennu creadigol. Roedd y rhaglen wedi'i strwythuro o amgylch tri llinyn creadigol, gyda chydbwysedd y cyflwyniad wedi'i lunio gan ganfyddiadau'r arolwg. Gan mai celfyddydau gweledol a gafodd y lefel fwyaf o ddiddordeb, ac yna cerddoriaeth ac ysgrifennu, roedd y rhaglen derfynol yn cynnwys naw sesiwn celfyddydau gweledol, chwe sesiwn gerddoriaeth a thri sesiwn ysgrifennu creadigol. Cyflwynwyd gweithdai cerddoriaeth mewn partneriaeth â Chanolfan Gerdd William Mathias a'u hwyluso gan Marie-Claire Howorth ochr yn ochr â dau gerddor gwadd. Archwiliodd y sesiynau hyn ddysgu offerynnau, cyfansoddi caneuon, canu, ymlacio a chysylltiadau cymdeithasol. Arweiniwyd gweithdai ysgrifennu creadigol gan yr awdur a'r hwylusydd Iola Ynyr, ac archwiliodd hunanfynegiant, adrodd straeon a hyder i barhau i ysgrifennu'n annibynnol. Roedd gweithgareddau celfyddydau gweledol yn cynnwys gwneud inc botanegol, peintio, gwneud printiau, cyanoteip, crefftau coed, crochenwaith clai a cherflunwaith. Cyflwynwyd y rhain gan yr ymarferydd eco-seicoleg a'r artist Caroline Schofield, ac amrywiaeth o artistiaid lleol profiadol a ddewiswyd trwy Oriel CARN. Cynlluniwyd gweithdai i fod yn hygyrch waeth beth fo'u profiad creadigol blaenorol, gan greu amgylchedd croesawgar lle gallai cyfranogwyr ymgysylltu ar eu cyflymder eu hunain. Cafodd cyfranogwyr fynediad at y rhaglen trwy gyfeirio meddygon teulu neu drwy gofrestru'n uniongyrchol.
The Impact
Gwerthuswyd y prosiect yn annibynnol gan ddefnyddio dull cymysg o ddulliau a gyfunodd arolygon cyfranogwyr, Graddfa Llesiant Meddwl Warwick-Edinburgh Fer (SWEMWBS), monitro presenoldeb ac arsylwadau myfyriol gan artistiaid a hwyluswyr. Dangosodd holiaduron llesiant cyn ac ar ôl cyfranogiad welliant cyfartalog o 12% mewn sgoriau llesiant. Adroddodd cyfranogwyr eu bod yn teimlo'n fwy optimistaidd, yn fwy hamddenol, yn gallu ymdopi'n well â heriau ac yn fwy cysylltiedig ag eraill yn dilyn eu cyfranogiad. Atgyfnerthodd adborth ansoddol y canfyddiadau hyn. Nododd un cyfranogwr fod Cymuned Greadigol wedi "adeiladu hyder mewn celf a chynnyrch creadigol, cynyddu ymlacio a lleihau straen." Myfyriodd un arall, pan oedd eu hwyliau'n isel, fod y sesiynau wedi "hybu fy hunan-barch a'm llesiant." Gwelodd ymarferwyr hefyd hyder cynyddol, cysylltiadau cymdeithasol cryfach a lefelau cynyddol o gefnogaeth gan gymheiriaid, gydag un hwylusydd yn nodi "mae'n ymddangos bod rhai cyfranogwyr wedi meithrin cysylltiadau cryf dros gyfnod y prosiect." Ochr yn ochr â'r canlyniadau llesiant a fwriadwyd, cynhyrchodd y peilot ddiddordeb cymunedol ehangach nag a ragwelwyd, gyda hunanatgyfeiriadau yn ategu atgyfeiriadau meddygon teulu ac yn atgyfnerthu'r galw am ragnodi cymdeithasol yn seiliedig ar y celfyddydau. Amcangyfrifodd y gwerthusiad hefyd £1.63 o werth cymdeithasol am bob £1 a fuddsoddwyd.
Lessons Learned
Roedd cynnwys cyfranogwyr posibl wrth lunio'r rhaglen drwy'r arolwg cychwynnol yn werthfawr, gan helpu i sicrhau bod gweithgareddau'n adlewyrchu diddordebau ac anghenion lleol gwirioneddol wrth gyfrannu at ymgysylltiad cryf. Roedd cyfathrebu rhwng yr holl bartneriaid yn bwysig drwy gydol y prosiect, a bydd yn parhau i fod yn ffocws mewn camau yn y dyfodol i sicrhau bod llwybrau cymorth a chyfeirio cyfranogwyr wedi'u cydlynu'n dda. Galluogodd cyflwyno sesiynau ar draws gwahanol linynnau creadigol, ac fel cyfresi byr, gyfranogwyr i feithrin hyder, perthnasoedd a sgiliau creadigol dros amser. Tynnodd adborth sylw at bwysigrwydd hwyluswyr medrus a all greu amgylcheddau croesawgar a chynhwysol lle mae cyfranogwyr yn teimlo'n gyfforddus.
The Legacy
Mae Cymuned Greadigol wedi dangos sut y gall partneriaid sector gydweithio i ddarparu cyfleoedd hygyrch sy'n cefnogi lles, yn lleihau unigedd ac yn annog cyfranogiad cymunedol. Adeiladodd cyfranogwyr gysylltiadau cymdeithasol, enillodd hyder a datblygodd offer i gefnogi eu lles. Fel y myfyriodd un cyfranogwr, “Mae gen i fwy o fecanweithiau ymdopi nawr.” Dywedodd un arall fod y gweithgareddau “wedi bod o fudd mawr i'm hiechyd meddwl ar adeg anodd pan oeddwn yn gwella o driniaeth canser.” Bydd y cam nesaf yn ehangu'r rhaglen, yn cryfhau partneriaethau gofal iechyd ac yn ehangu llwybrau atgyfeirio i gyrraedd mwy o bobl, gyda chynlluniau tymor hwy i ymgorffori Cymuned Greadigol o fewn systemau gofal iechyd lleol fel llwybr lles creadigol .
Website and Social Media Links
https://www.youtube.com/watch?v=iAshIu_k0fc
Contact Details
Anne Evans - Prif Swyddog, Porthi Dre desk.porthidre@outlook.com 01286 532222
Tags: Celfyddydau ar gyfer Iechyd, Presgripsiwn Cymdeithasol, Cynllun Atgyfeirio Celfyddydau, Lles Creadigol, Lles Meddyliol, Iechyd Ataliol, Cysylltiad Cymdeithasol, Meithrin Hyder, Dysgu Oedolion, Cynhwysiant, Celfyddydau Gweledol, Cerddoriaeth, Ysgrifennu Creadigol, Partneriaeth Traws-sector, Caernarfon, Gwynedd
